نوشته‌ها

بسته بندی موفق چگونه پدید می آید؟

انسان از شروع زندگی اجتماعی خویش، از آن زمان که هیچ اندوخته قابل توجهی به جز مایحتاج اولیه زندگی نداشت، نیازمند ظروفی بود تا غذا و لوازم خود را در آن جای دهد. خیلی پیش تر از آن که طرز ساختن ظروف و جعبه ها را یاد بگیرد آموخته بود که از برخی چیزهایی که طبیعت در اختیار او گذاشته مثل کدو و تنه های پوک درختان بدین منظور استفاده کند. بعدها به طرز آگاهانه تری از این مواد طبیعی برای بسته بندی استفاده کرد که بهترین نمونه آن شیوه بسته بندی سنتی ژاپنی است. در این سنت مواد طبیعی بسیاری مورد استفاده قرار می گیرند: نی، چوب، کنف، پوست درختان، برگ های بامبو و ریشه و ساقه درخت مو. در بسیاری از کشورهای شرقی و آفریقایی هنوز هم استفاده از این مواد برای بسته بندی مرسوم است.
با این همه اگر به تاریخ بسته بندی تا پیش از انقلاب صنعتی دقت کنیم درمی یابیم که در فاصله زمانی ای چنین طولانی تحول مهم و چشمگیری در این زمینه رخ نداده است. ظهور انقلاب صنعتی و کاربرد علوم جدید به تدریج جهان را با تنوع بیشتری از کالاهای گوناگون مواجه کرد. تا زمانی که کالاها دارای تنوع محدود و حجم کم بودند برای سالم رساندن کالا به دست مصرف کننده تنها به یک پوشش حفاظتی ساده نیاز بود. اما انقلاب صنعتی جهان با فوران کالاهای گوناگون و حجم تولید انبوه آنان روبرو کرد. کالاها برای یافتن بازارهای تازه گاه باید مسافت های طولانی را طی می کردند. بدین ترتیب ضرورت ساختن پوششی به وجود آمد که هم از کالا حفاظت و هم با خریدار آن ارتباط برقرار کند. از ترکیب این دو نیاز سیستم بسته بندی نوین حاصل شد.
بدین ترتیب لازم بود که بسته بندی نقش دوگانه ای را ایفا کند، از یک طرف از تأثیر عناصر خارجی بر کالا جلوگیری نماید و از طرف دیگر شرایطی برای برقراری ارتباط آن با جهان خارج ایجاد کند. مسیر حرکت هر یک از این دو خصوصیت برخلاف یکدیگر است: یکی از محیط به کالا و دیگری از کالا به محیط.
از طرفی تغییرات اجتماعی چند دهه اخیر به همراه رشد تکنولوژی و صنعت، ازدیاد جمعیت شهرنشین، کار کردن خانم ها در خارج از منزل، استفاده از اتومبیل برای خرید، به وجود آمدن سوپر مارکت ها و فروشگاه های بزرگ باعث شد تا زمانی که برای خرید اختصاص داده می شد، کوتاه تر شود و هر بسته با بسته مجاور خود برای جلب توجه رقابت کند. بسته بندی از یک وسیله ساده محافظت محصول به یکی از عوامل اصلی فروش بدل گشت و حلقه اصلی زنجیری شد که تولید کننده را به مصرف کننده مرتبط می نماید.
بدین ترتیب طراحی بسته بندی در سایه نکاتی که به آن اشاره رفت از اهمیت جدیدی برخوردار شد. طراح گرافیک که همیشه با مسائل طرح روبرو بوده تدریجاً به این سمت هدایت شد که طرح های پیشنهادی اش برای هیچ موضوعی به اندازه طراحی بسته بندی حساس و مهم نیست. مضاف بر این که طراح نسبت به سرمایه گذاری تولید نیز مسئول و متعهد است. طرح یک بسته بندی حتی قادر است روند تولید یک محصول را متحول کند. در بررسی عرصه های مختلف طراحی گرافیک به این نتیجه می رسیم که طراحی غیراصولی یک بسته بندی در قیاس با طراحی نامناسب یک پوستر با یک آرم، می تواند منجر به لطمات به مراتب شدیدتری شود. برای مثال یک پوستر نامناسب چندان باعث زیان اقتصادی تولیدکنندگان یک فیلم نخواهد شد اما یک بسته بندی نامطلوب به طور قطع از راهیابی آن کالا به بازار و کسب سهم فروش آن در بازار ممانعت خواهد کرد.
در طراحی بسته بندی مسائل گسترده تری باید درنظر گرفته شود تا طرح به نتیجه صحیح و مؤثر خود برسد. در زمره این مسائل می توان از روانشناسی اجتماعی بازار مصرف کالا، سهولت مصرف و ارگونومی نام برد.
یکی از مهم ترین تفاوت های طراحی بسته بندی با دیگر شاخه های طراحی گرافیک در عرصه سه بعدی آن است. در غالب شاخه های طراحی گرافیک، طراحی در سطح یا در دو بعد صورت می گیرد اما طراحی بسته بندی باید در هر دو عرصه دو بعدی و سه بعدی طراحی را به خوبی پوشش دهد.
امروزه طراحی بسته بندی و بازاریابی تولید به علوم پیشرفته و دقیقی بدل شده اند. طراح نه تنها باید به عادات خرید مصرف کنندگان آشنا باشد بلکه باید تمایلات آینده بازار را نیز درنظر بگیرد. آگاه بودن به این مسائل کمک بزرگی به برنامه ریزی طرح و ساختار بسته بندی در محل فروش می کند.
در بررسی اهمیت بسته بندی، باید بگوییم امروزه طراح نقش مرکزی را در تولید ایفا می کند. و هنوز افراد کمی هستند که به اهمیت این نقش پی برده اند. طراح باید بسته ای را بیافریند که منحصر به فرد و زیبا بوده، به فروش محصول کمک کرده و قابل تولید به وسیله ماشین آلات بسته بندی باشد. و خواسته های مصرف کننده را برآورده سازد.
تنها طراحی با پشتوانه و دانش فنی قوی می تواند به تمامی این نیازها پاسخ دهد. امروزه طراح به عنوان یک بازاریاب حرفه ای مطرح می شود که تنها یک طرح مجرد را ارائه نمی دهد بلکه به همراه آن، راه حل هایی را برای حل مشکلات بازاریابی مطرح می کند.
سه عملکرد اصلی یک بسته بندی

بسته بندی باید بتواند به وظایف اصلی یا عملکرد خود در سه زمینه اقتصادی، تکنیکی و تبلیغاتی پاسخگو باشد و با توجه به محدودیت های هر سه زمینه طراحی شده باشد. داشتن این ویژگی ها شرط اصلی نگرشی درست به آن است و بسته ای که فاقد هرکدام از این باشد در یکی از بخش های تولید، توزیع یا فروش با مشکل مواجه خواهد شد.
۱- زمینه اقتصادی

در مرحله تولید یک طرح بسته بندی است که تمام جوانب اقتصادی آن مطرح می شود. در تولید هر نوع بسته بندی (از کیسه نایلونی یک نان تا بسته بندی یک عطر گران قیمت) با سقف بودجه ای متناسب با محصول روبرو هستیم. تنها در برخی موارد طراح مجاز است که بنابر صلاحدید خود این بودجه را تغییر دهد. هزینه تولید یک طرح باید با بهای حصول تناسبی منطقی داشته باشد و ماده اولیه آن هرچه که باشد در مرحله تولید دارای حداقل پرت یا دورریز باشد؛ از ابتدا باید محدودیت های ماده اولیه بسته بندی درنظر گرفته شود و قابلیت تولید انبوه را داشته باشد و حداقل فضای لازم را اشغال کند. (این نکته در حمل و نقل و انبار کردن کالا و نمایش در محل فروش بسیار مهم است)
• طراح می تواند با یافتن پاسخ پرسش هایی در مورد فرم، کیفیت، نوع و محل مصرف کالا و امتیازات آن و همچنین مواد اولیه و جنس بسته بندی، عناصر اساسی طرح را به دست آورد.
• طرح بسته بندی باید در سه زمینه اقتصادی، تکنیکی و تبلیغاتی توجیه پذیر باشد.
۲- زمینه تکنیکی و کاربردی

محافظت از کالا اصلی ترین وظیفه بسته بندی است. این محافظ از هر جنسی که باشد. باید کالا را به خوبی دربرگیرد و آنها را در بعضی موارد در مقابل ضربه و تکان حفظ و در مواردی وزن کالا را تحمل کند. تکنولوژی امروز امکانات بی شماری را برای سهولت مصرف فراهم آورده که نباید به گستردگی آن بی توجه بود. نمایشگاه های بین المللی بسته بندی در هر نوبت جدیدترین ماشین آلات و تکنولوژی را در زمینه تولید محصول (به خصوص در زمینه خوراکی ها، شیرینی و شکلات)، مواد اولیه و تکنیک های جدی برای چاپ روی پلاستیک و پلی پروپلین ها و … به نمایش می گذارند.
۳- زمینه تبلیغاتی و دیدگاه های بازاریابی

طراح بسته بندی علاوه بر داشتن تمام کیفیت های اصلی یک طراح گرافیک باید به طور مشخص قدرت طراحی برای محصولات تجارتی و صنعتی را دارا باشد.طراحی برای محصولات تجارتی بخشی از روند تولید و بازاریابی است. قبل از شروع کار، طراح باید تحقیق بسیار جامعی درباره محصول انجام داده و اطلاعات دقیقی گرد آوری کند.در آغاز کار، طراح باید محصول را بسیار صمیمانه بشناسد و کاملاً با مشخصات، امتیازات، موارد مصرف، توانایی بالقوه فروش، سلیقه ها و عادات خرید مصرف کنندگان احتمالی آن آشنا شود.

بسته بندی و حفاظت کالا

قرن هاست که بسته بندی برای بهره‌گیری و حفاظت کالاها، عنصری ضروری به شمار می‌رود. امروزه به خصوص در بخش خرده فروشی تقریبا تمامی محصولات به صورت بسته بندی شده ارائه می گردند. به علاوه یکایک عناصر بسته بندی براساس هدفی که برای آن ها در هنگام نقل و انتقال، ذخیره‌سازی و توزیع در نظر گرفته می‌شود، مورد مطالعه دقیق قرار گرفته‌اند، بی تردید بسته بندی قادر است نمایی فنی‌تر و برتر به کالا ببخشد.

همچنین هر بسته ای نیز با دقت طراحی می‌شود، زیرا شکل و رنگ، اهمیت خاصی در میزان فروش محصول ایفا می‌کند این‌گونه نمونه های قابل رویت همراه با اطلاعات چاپ شده بروی محصول، راحت‌ترین وسیله ارتباطی بین تولید‌کننده و مصرف‌کننده می باشند.

تولید‌کنندگان محصولاتی هم‌چون شکلات، کیک و سایر شیرینی‌جات همواره به دنبال تولید محصولاتی مشخص و منحصر به فرد می‌باشند که مشتریان به راحتی بتوانند محصولات آنها را از سایر محصولات مشابه تشخیص دهد، در این راستا بسته‌بندی نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند. زیرا اولین چیزی که نظر مشتری را جلب می‌کند ظاهر بسته‌بندی محصول می‌باشد و اغلب بسته‌بندی زیبا و جذاب، مورد انتخاب مشتری قرار می‌گیرد.

بسته بندی چیست؟

بسته بندی شخصیت محصول است و چهره کالا را مشخص می‌کند، زیرا خریدار از طریق بسته بندی، محصول را شناسایی می‌کند. درحقیقت بسته بندی پیام تولید کننده موادغذایی به خریدار است که بین آنها ارتباط برقرار کرده و اطلاع رسانی می‌کند. (میرنظامی، ضیابری، ۱۳۸۱، ص ۵-۶)

بسته بندی در بهترین حالت، به عنوان یک سیستم هماهنگ توصیف می‌شود که هدف از آن آماده سازی کالا جهت حمل و نقل، توزیع انبارکردن، فروش و مصرف می‌باشد.

بسته بندی یک عملیات تجاری پیچیده، پویا، علمی، هنری و بحث آفرین است که در بنیادی‌ترین شکل خود، کارکردهای محافظت، نگهداری، حمل و نقل، اطلاع رسانی و فروش را شامل می‌شود. بسته بندی نوعی عملکرد خدماتی است که به خودی خود نمی تواند وجود داشته باشد؛ زیرا به یک کالا نیازمند است. اگر کالایی وجود نداشت، هیچ نیازی به بسته بندی نبود.

بسته بندی کارکردهای بسیار متنوعی دارد، از کارکردهایی که ماهیت فنی دارد گرفته تا آنهایی که به بازاریابی مربوط می‌شوند

مشخصات فنی بسته بندی نیازمند مهارت های علمی و مهندسی می‌باشند، درحالی که متخصصان بازاریابی نیازمند مهارت‌هایی در زمینه درک هنری و انگیزشی هستند. مدیران بسته‌بندی نیازمند یک درک بنیادی هستند که هر دو مقوله بازاریابی و فنی را، همراه با شم تجاری خوب، شامل می‌شود. این دامنه غیرمعمول مهارتی، صنعت بسته‌بندی را بریک گزینه شغلی منحصر به فرد تبدیل می‌کند.

بسته بندی یک پدیده جدید نیست، فعالیتی است که ارتباط تنگاتنگی با تکامل جامعه دارد و از این دیدگاه می‌توان آن را تا دوره اولیه زندگی بشر ردگیری کرد. ماهیت درجه و کمیت بسته‌بندی در هر مرحله از رشد یک جامعه بازتاب نیازها، الگوهای فرهنگی، منابع، مواد و فن‌آوری آن جامعه می‌باشد.

مطالعه نقش‌ها و اشکال متغیر بسته بندی در طول قرون، به معنای واقعی، مطالعه ای است از رشد و تمدن. به نظر می رسد که تغییر، از نقطه نظر فردی، اغلب به آن چیزی اطلاق می‌شود که قبلا رخ داده است، ولی جامعه دارای تغییرات روزانه است: برخورد با چالش‌های جدید، آگاهی ترکیب یافته جدید، پاسخ به نیازهای جدید و رد سیستم‌هایی که عدم مقبولیت آنها به اثبات رسیده است. این تغییرات، ناگزیر در نحوه بسته‌بندی، توزیع، و مصرف کالاهای ما بازتاب می یابند.

از آنجایی که علم بسته‌بندی، با هرآنچه که به عنوان یک جامعه انجام می دهیم، رابطه تنگاتنگی دارد؛ پس تعجبی نخواهد داشت که صنعت بسته بندی نیز همواره در حال تغییر باشد.

نقش طراحی در صنعت بسته بندی

نقش طراحی در صنعت بسته بندی

مصرف کنندگان امروزی بسته ومحصولی را می پسندندکه آسان باز شود،درصورت نیاز به نگهداری محصول قابل استفاده مجدد باشدودرزمان پایان مصرف نیز دورریختن آن آسان باشد.متاسفانه طراحی بسته بندی بصورت علمی درایران وجود نداشته واز موارد ضعف در بسته بندی محصولات کشور می باشد.

 

طراحی دربسته سعی دارد کیفیت کالا را به شکل دقیق تری به نظر مصرف کننده برساندتا علاوه بربرخورداری از اعتماد واطمینان بیشتر به سلامتی کالا،ایجاد جذابیت وگیرایی بالاتری نموده ومصرف کننده رامجبور به خرید نماید.این شکل طراحی امکان رقابت مطمئن کالا رادر بازارهای رقابتی به راحتی فراهم می سازد.هنگام طراحی سهولت جابجایی یا مصرف،مسایل مرتبط با با حمل ونقل وانبار کردن کالا نیز مورد بحث قرار می گیرد.بسته بندی مناسب نقش عمده ای درموفقیت محصول دارد.طراحی موفق بسته بندی محصول مستلزم تخصصهای مختلف درزمینه  تحقیقات علمی،روانشناسی ،هنر وطراحی است.رنگ آمیزی وطراحی بسته بندی متناسب با سلیقه بخشهای مختلف بازار موجب جلب تقاضای بیشتر برای محصول می شود.

 

تکنیکهای بسته بندی

تکنیکهای بسته بندی با توجه به تکنولوژی وماشین آلات موجود در کشور وامکانات قابل دسترس ودستیابی در داخل وخارج کشور می بایست انتخاب گردد،تکنیک بسته بندی از چند نظر قابل تفکیک است که از آن جمله می توان به مواد اولیه مصرفی در صنعت بسته بندی وتکنولوژی وماشین آلات ذیربط اشاره نمود. ماشین آلات وتکنولوژی بسته بندیهای فلزی امکان استفاده از تجهیزات جهت ساخت ،پرکردن وبستن درب قوطیهای فلزی رافراهم می آورد.شیشه ماده ایده آلی برای ظروف بسته بندی با ترکیبی از کارایی ،ارزانی،بهداشتی وزیبایی است.بسته بندی کاغذی ومقوایی درتمام ابعاد وزوایای صنعت بسته بندی رخنه کرده وبه جرات می توان گفت برای هر نوع محصول تولیدی قابل استفاده است.بسته بندیهای چوبی در ساخت جعبه های چوبی (صندوق) وبسته بندیهای پلاستیکی عمدتا در صنایع غذایی قابل استفاده هستند.ترکیبی از موارد فوق نیز در بسته بندی محصولات استفاده می شود.مواد مختلف دربسته بندی ازنظر هزینه ،استحکام،زیبایی،جذابیت وتناسب با محصول استفاده شده وبا توجه به نوع مواد اولیه مصرفی درصنعت بسته بندی تکنولوژی وماشین آلات ذیربط عبارتند از:

  1. گروه ماشین آلات وتکنولوژی بسته بندیهای فلزی
  2. گروه ماشین آلات وتکنولوژی بسته بندیهای سلولزی
  3. گروه ماشین آلات وتکنولوژی بسته بندیهای پلاستیکی
  4. گروه ماشین آلات وتکنولوژی بسته بندیهای شیشه ای
  5. گروه ماشین آلات وتکنولوژی بسته بندیهای ترکیبی

 

یکی از مشکلات کشور در این است که بسته بندی در براخی مراحل بصورت دستی انجام می شودواین کار تلرانس وزن بسته ها رامتفاوت می کند.علاوه براین احتمال آلودگی ثانویه بدلیل قراردادن کالا بادست نیز دربسته وجوددارد. استفاده ازسیستمهای نیمه اتوماتیک ویا عمدتا دستی یکی از دلایل عدم رقابت محصولات تولیدی در بازارهای جهانی است.تکنولوژی وارداتی نیز بدلیل نیاز به سرمایه گذاری بالا ندرتا مورد استفاده قرار می گیردوماشین الات تولید داخل نیز عمدتا قابل رقابت نیستند.

کنترل کیفیت در بسته بندی

هدف اصلی تولید کننده تولید وتحویل اقلام با یک مشخصه معین به مصرف کننده ودر عین حال اطمینان از سود آوری عملیات ا ست.برای برآورده ساختن این هدف باید کیفیت مورد سنجش وارزیابی قرار گیرد استانداردهای بسته بندی نهایی مورد قبول کیفیت بسته بندی نهایی شامل روشهای آزمایش کمی  مثل اندازه گیری نیروی وارده برظروف شیشه ای ویا ارزیابی های ذهنی از جنبه هایی مثل ظاهر کلی بسته است.

بخش کنترل کیفیت سه سطح اصلی در مسئولتها دارد:

  1. کیفیت مواد اولیه: این بخش مسئول تضمین این مساله است که تمام مواد اولیه ورودی به فرایند تولید مناسب باشند.یعنی اینکه این مواد تحت شرایط طبیعی ،محصول نهایی رضایت بخش راتولید خواهند کرد روش معمولی این است که تولید کننده مواد اولیه تمام بررسیهای کفی مهم راانجام دهد.
  2. کیفیت مواد بسته بندی:سطح دوم مسئولیت تضمین تولید مواد وبسته بندی با کیفیت مطلوب وحداقل هزینه است.اطمینان یافتن از اینکه تولید،مشخصات کل مجموعه رابر آ.ورده می سازدوراه انداری سیستمی برای حذف ورفع موارد معیوب
  3. رضایت مشتری : بخش کنترل کیفیت مسئول تضمین این است که مصرف کننده از کیفیت کالای دریافتی راضی باشد وکیفیت محصول درتمامی مراحل انبار ،توزیع ،فروش ومصرف حفظ شود.